fab fa-instagram
fab fa-facebook-f
fab fa-twitter
Çölyak Hastalığı Görülme Sıklığı Ve İllere Dağılımı
Çölyak hastalığı (ya da Gluten Enteropatisi), bağırsaklardaki sindirimi sağlayan villus [tüysü oluşumlar] denilen yapıların bozulmasına sebep olan ve dolayısıyla da yiyeceklerdeki besinin emilmesini engelleyen ve ince bağırsakta hasarlar oluşturan bir alerjik sindirim sistemi hastalığıdır. Bu hasara buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahılların içerisinde bulunan guluten isimli bir protein neden olmaktadır.
Çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır. Çölyak hastalığı yaşam boyu süren gıda alerjisidir. Günümüzde insanoğlunun en sık rastlanan genetik hastalığı olarak kabul edilmektedir.
Çölyak hastalığının tek tedavisi ömür boyu buğday, arpa, çavdar, yulaf tahılları ve bunlardan üretilen besinlerde bulunan glutenden uzak sıkı bir diyettir.
Ülkemizde Çölyak hastalığı görülme sıklığı yüzde 1 ile binde 3 arasında değişmekte olup Türkiye’de 250 bin ile 750 bin arasında çölyak hastası tahmin edilmekte iken ancak yüzde 10’nuna tanı konulduğu dikkate alındığında 25 bin ile 75 bin arasında tanı almış hasta beklenmektedir.
Avrupa'da hastalığın görülme sıklığı 1/350 ile 1/2000 arasında değişirken İrlanda ve Avusturya'da hastalık prevelansı daha yüksektir. Görülme sıklığı Kuzey Amerika'da Avrupa'dan düşüktür.
Çölyak hastalığı (ÇH) yaşam boyu süren tek gıda alerjisidir. Günümüzde insanoğlunun en sık rastlanan genetik hastalığı olarak kabul edilmektedir. Olgular asemptomatik olabildiği gibi, tanı gecikmesinde ölüme kadar varabilen geniş bir klinik yelpaze ile karşımıza gelebilmektedir. Çölyak hastalığı tanı öncesi yüksek morbidite ve mortaliteye neden olurken, tanı konulduktan sonra hastalık olmaktan çıkarak bir yaşam biçimi haline gelmektedir.
Görülme sıklığı yüzde 1 ile binde 3 arasında değişmekte olup Türkiye’de 250 bin ile 750 bin arasında çölyak hastası tahmin edilmekte iken ancak yüzde 10’nuna tanı konulduğu dikkate alındığında 25 bin ile 75 bin arasında tanı almış hasta beklenmektedir. Toplumda tanı almamış hastalar buz dağının görünmeyen kısmıdır.
Çölyak Hastalığı ICD kod sisteminde diğer sindirim sistemi hastalıklarında yer almaktadır. 2003 hastalık yükü çalışmasında da bu başlık altında tanımlanmış olup ayrıca çalışılmamıştır.
Bakanlığımız Sağlık Bilgi Sistemlerinden elde edilen verilere göre Türkiye'de tanı konan çölyak hastalığı sayıları 2022 yılı sonu itibari ile 154.027 olarak belirtilmiştir.
Türkiye’de K90.0 tanısı almış yaşayan kişilerin tekil hasta sayıları il bazlı olarak tabloda verilmiştir.
İl |
Çölyaklı sayısı |
Adana |
4193 |
Adıyaman |
1123 |
Afyon |
389 |
Ağrı |
479 |
Aksaray |
202 |
Amasya |
158 |
Ankara |
26401 |
Antalya |
4357 |
Ardahan |
10 |
Artvin |
55 |
Aydın |
680 |
Balıkesir |
442 |
Bartın |
65 |
Batman |
1705 |
Bayburt |
9 |
Bilecik |
72 |
Bingöl |
355 |
Bitlis |
396 |
Bolu |
394 |
Burdur |
126 |
Bursa |
5069 |
Çanakkale |
664 |
Çankırı |
312 |
Çorum |
873 |
Denizli |
2305 |
Diyarbakır |
7480 |
Düzce |
162 |
Edirne |
283 |
Elazığ |
2076 |
Erzincan |
298 |
Erzurum |
1633 |
Eskişehir |
3465 |
Gaziantep |
9254 |
Giresun |
299 |
Gümüşhane |
43 |
Hakkari |
392 |
Hatay |
1495 |
Iğdır |
221 |
Isparta |
898 |
İstanbul |
27791 |
İzmir |
7473 |
Kahramanmaraş |
980 |
Karabük |
160 |
Karaman |
173 |
Kars |
802 |
Kastamonu |
189 |
Kayseri |
2147 |
Kırıkkale |
312 |
Kırklareli |
107 |
Kırşehir |
144 |
Kilis |
97 |
Kocaeli |
3210 |
Konya |
4381 |
Kütahya |
313 |
Malatya |
1604 |
Manisa |
1558 |
Mardin |
1398 |
Mersin |
4753 |
Muğla |
649 |
Muş |
532 |
Nevşehir |
140 |
Niğde |
218 |
Ordu |
728 |
Osmaniye |
219 |
Rize |
181 |
Sakarya |
1372 |
Samsun |
1628 |
Siirt |
353 |
Sinop |
174 |
Sivas |
993 |
Şanlıurfa |
2533 |
Şırnak |
247 |
Tekirdağ |
662 |
Tokat |
1197 |
Trabzon |
1055 |
Tunceli |
79 |
Uşak |
973 |
Van |
2717 |
Yalova |
270 |
Yozgat |
240 |
Zonguldak |
442 |
TOPLAM |
154027 |
Kaynaklar
* Aydoğdu ve ark. Çölyak Hastalığı Güncel Pediatri 2005 ; 2 : 47-53)
* CurrentDiagnosis&Treatment: Pediatrics, Chapter 20